3. qOSTW - Sieć cz.3.

Sytuacja

Sytuację można rozpatrywać  tylko z punktu widzenia wybranego systemu: uczestnika sytuacji zwanego obserwatorem sytuacji. Wybór innego obserwatora zmieni zarówno sytuację jak i jej opis.

Sytuacja - definicja

Sytuacja to podzbiór aktywnych w danej chwili relacji oraz systemów dowiązanych tymi relacjami do obserwatora.

Rys1. Ogólny model sytuacji jako aktywny podzbiór sieci

Mamy systemy dowiązane do badanego systemu wiązaniami o różnej wadze. Mamy relacje, w które uwikłany jest badany system. Sytuacja produkuje wypadkowy wpływ na obserwatora sytuacji oraz systemy aktywne w sytuacji. Sytuacja uzmysławia nam, że na obserwatora mają wpływ systemy bezpośrednio powiązane główną relacją, ale również systemy powiązane aktywnymi relacjami, które są drugoplanowe w badanej sytuacji, czy systemy wpływu pośredniego.

Jakie sytuacja niesie implikacje w zakresie zastosowań tej wiedzy: rzadko na decyzję lub zachowanie się systemu ma wpływ jeden system bądź jedna relacja. Należy uwzględnić wpływy wszystkich aktywnych aktorów sytuacji.

Przykład 1:

Wróćmy do naszego prostego przykładu z wyborem ubrania dla nastolatka. Wiemy już że najwyższą rangę w tej sytuacji będą mięli idole lub rówieśnicy, aktywnym aktorem będzie również dziewczyna, z którą akurat chodzi, dostępna w sklepach oferta, oraz rodzice jako źródło gotówki.

---

Pozycja wobec obiektu w sieci

System w sieci jest powiązany z innymi systemami wiązaniami nieaktywnymi w sytuacji lub aktywnymi, które przenoszą wpływ lub przepływ. Przenoszone oddziaływanie kreuje zmiany w systemie dowiązanym m.in. w zakresie:

• Aktywizowania atrybutów. - wątek do uściślenia
• Zmian w wartościach atrybutów.
• Aktywizowania określonych manifestacji/zachowań.
• Uruchamiania pętli sprzężeń zwrotnych z wpływem zwrotnym.

Systemy wpływu bezpośredniego lub pośredniego na badany system składają się na przestrzeń źródeł oddziaływań.

Systemy, interesariusze pośredni i bezpośredni wpływu generowanego przez badany system składają się na przestrzeń odbiorców oddziaływań.

Pozycja wobec obiektu w sieci - definicja

Pozycja wobec obiektu w sieci to pakiet:

- podmiot pozycji, czyli system, którego pozycję wobec obiektu docelowego badamy

- obiekt docelowy: system, wobec którego badana jest pozycja podmiotu

- zbiór relacji aktywnych w sytuacji (Przykład: Praca w niedzielę. Żona ma wpływ na męża w kwestii decyzji o pracy w niedzielę. Relacja z żoną jak i relacja z dziećmi jest aktywna w sytuacji i ma wpływ na pozycję pracownika w stosunku do pracodawcy w badanej sytuacji)

- aktywne relacje podmiotu i obiektu docelowego (Przykład: W konflikcie pomiędzy przełożonym a pracownikiem na gruncie towarzyskim często relacja zawodowa również jest aktywna i ma wpływ na pozycję pracownika w stosunku do pracodawcy)

- ranga systemów dowiązanych aktywnymi wiązaniami, zależna od sytuacji (Przykład: W niedzielę są imieniny żony więc ranga żony, zależna od sytuacji – imienin,  jest silniejsza niż ranga pracodawcy)

- wagi aktywnych wiązań, większe wagi to silniejszy wpływ i większe prawdopodobieństwo generowania zmian (Przykład: Wiązanie o większej wadze ma większą szansę zaktywizować w umyśle argumentację zgodną z dowiązanym tym wiązaniem systemem. Jeśli wiązanie z żoną ma niższą wagę niż wiązanie z pracodawcą, bo mąż jest pracoholikiem, to pracownik w podejmowaniu decyzji o pracy w niedzielę nie będzie brał pod uwagę zdania żony.)

- znaki przypisane do wiązań ze zbioru {Niepewność, Za+, Przeciw-}. Znak (-) odpycha podmiot od dowiązanego systemu, trzyma go na dystans, wspiera odrzucenie wpływu przenoszonego tym wiązaniem, znak (+) natomiast przyciąga podmiot do dowiązanego systemu, wspiera realizację wpływu, niepewność każe być ostrożnym. (Przykład: Znak ujemny obrazujący niechęć pracownika do pracodawcy skutkowałby większym prawdopodobieństwem nie podjęcia pracy w niedzielę.)

plus składniki postawy:

- zbiór przekonań podmiotu o obiekcie docelowym

- emocje podmiotu w stosunku do obiektu docelowego (często zależne od sytuacji)

- skojarzony z obiektem docelowym zbiór zachowań ( w przypadku człowieka aktywowany m.in. przez emocję specyficzną)

W przypadku, gdy podmiotem nie będzie człowiek część składowych pakietu definiującego pozycję wobec obiektu będzie pusta, gdyż tylko człowiek posiada emocje i przekonania.

Nieaktywne wiązania w sytuacji pomijamy, gdyż nie generują zmiany.

W momencie, gdy pojawia się obserwator sytuacji sprawa się komplikuje. W tym przypadku mamy 3 głównych aktorów: podmiot na badanej pozycji, obiekt docelowy i obserwator sytuacji. Obserwatorem może być zarówno człowiek, zwierzę jak i maszyna.

Skupimy się na wariancie: Obserwatorem sytuacji jest człowiek.

Człowiek jako obserwator sytuacji jest:

1. Wrażliwy na wpływy i przepływy (doświadcza w tym zakresie zmian),
2. Ograniczony i zdeterminowany w swym postrzeganiu,
3. Uwikłany w JA, interesy JA warunkują zarówno postrzeganie jak i reakcje człowieka,
4. Interpretatorem sytuacji – nadaje sytuacji znaczenie, nadaje znaczenie systemowi zajmującemu badaną pozycję.

Człowiek postępuje najczęściej w zgodzie z nadanym znaczeniem. Nadane znaczenie modyfikuje atrybuty człowieka np. emocje i aktywizuje dopasowane zachowanie. Nadane znaczenie deformuje postrzeganie, gdyż postrzeganie dopasowuje się do nadanego znaczenia, człowiek często nie postrzega treści niezgodnych z nadanym znaczeniem.

Rys. 2. Pozycja w sieci jest zależna od Sytuacji, jest zmienna, a mają na nią wpływ wszystkie aktywne w danej sytuacji relacje. Na pozycję w sieci ma również wpływ zajmowany przez nią system, gdyż to on poprzez aktywne relacje wpływa na swoje otoczenie.

W qOSTW zamierzam w wielu przypadkach zrezygnować z używania  pojęcia postawa człowieka wobec obiektu, a w jej miejsce przyjąć pojęcie pozycja wobec obiektu. Postawa, jako podzbiór pozycji, może być w pewnych rozważaniach wygodniejszym narzędziem gdyż ogranicza się tylko do 3 komponentów: emocjonalnego, behawioralnego i poznawczego.

Dlaczego Pozycja zamiast postawy? Pozycja jest dynamiczna, postawa statyczna, pozycja jest węzłem w sieci, a świat to sieć, a nie relacja dwuskładnikowa: ja i obiekt docelowy mojej postawy.

Pozycja musi mieć dowiązany zestaw zachowań skojarzonych z obiektem. To coś więcej niż komponent behawioralny postaw, pozycja jest węzłem sieci, więc rożne zachowania będą aktywowane przy aktywności różnych nici sieci.

Pozycja wobec obiektu ma określony obiekt docelowy, co należy rozumieć, że badamy naszą pozycję zawsze tylko wobec jednego wybranego obiektu, lub obiektu zagregowanego (grupy obiektów o wspólnym wyróżniku).

Przykład 1:

Badamy pozycję podmiotu jakim jest pracownik do obiektu docelowego jakim jest pracodawca, w sytuacji prośby o pracę w niedzielę (dzień wolny). 

Składnik definicji pozycji	Składniki definicji pozycji w przykładzie
Podmiot pozycji wobec obiektu	Pracownik
Obiekt docelowy	Pracodawca
Zbiór relacji aktywnych w sytuacji	Wiązanie z pracodawcą Wiązanie z żoną Wiązanie z kolegą
Aktywne relacje podmiotu i obiektu docelowego	Relacja podległości zawodowej
Ranga systemów dowiązanych aktywnymi wiązaniami zależna od sytuacji	Najwyższa rangę posiada żona, gdyż ma w niedzielę uroczystość imieninową
Wagi aktywnych wiązań	Pracownik nie wyróżnia żadnego z aktywnych wiązań
Znak wiązania ze zbioru {Niepewność, Za+, Przeciw-}	Z kolegą + Z pracodawcą – Z żoną +
Zbiór przekonań podmiotu o obiekcie docelowym	Pracodawca wyzyskuje, jest niesprawiedliwy, nie potrafi organizować pracy
Emocje podmiotu w stosunku do obiektu docelowego (często zależne od sytuacji)	Niechęć
Skojarzony z obiektem docelowym zbiór zachowań	Grzeczność na dystans

Zauważmy, że badając pozycję pracownika w stosunku do pracodawcy w tej konkretnej sytuacji musimy znać rangi systemów dowiązanych aktywnymi wiązaniami. Jeśli ranga żony jest tutaj największa i jednocześnie przewidywane kary są odczuwane jako mało zagrażające pracownik nie przyjdzie w niedzielę do pracy.

Zauważmy, że mamy aktywną relację z kolegą z pracy, ta relacja może skutkować prośbą pracownika o przejęcie tych zobowiązań przez kolegę - oczywiście w zamian za przyszłą przysługę. Zauważmy, że w sytuacji gdy relacja z pracodawcą jest o niskiej randze (pracownik zdaje sobie sprawę, że odmowa nie wywoła żadnych skutków) i znak wiązania pracownika z pracodawcą jest negatywny jest dużo mniejsze prawdopodobieństwo poproszenia kolegi o zastępstwo.

Przekonanie – definicja

Przekonanie to wiedza o obiekcie, którą Podmiot uważa za zgodną z prawdą. Przekonanie jest zawsze pozytywne lub negatywne, czyli oznacza, że obiekt ma atrybut A, lub obiekt nie ma atrybutu B.

Obiekt docelowy - definicja

Obiekt docelowy to system powiązany z podmiotem relacją jakiegoś porządku. O obiekcie docelowym mówimy wówczas, gdy badamy pozycję jakiegoś dowiązanego systemu (podmiotu pozycji) wobec tego obiektu.

Relacje aktywne w sytuacji

Podmiot i obiekt docelowy mogą być związani kilkoma relacjami należącymi do tego samego lub różnych porządków. Zarówno podmiot jak i obiekt docelowy są również związani relacjami z innymi systemami, leżącymi na węzłach sieci. W badanej sytuacji tylko część z tych relacji jest aktywna. Część relacji jest uśpiona, co oznacza, że zmiana w jednym partnerze relacji nie wywołuje zmiany w partnerze dowiązanym tą relacją.

Relacje aktywne dzielimy na:

• Intencjonalne (celowe), system chce wpłynąć na podmiot sytuacji (samiczka i starający się o względy).
• Nieintencjonalne, podmiot sytuacji jest narażony na wpływ ze strony systemu dowiązanego tylko poprzez zaistnienie w nim zmiany (człowiek od pogody).

2. qOSTW - Sieć cz.2

Węzły sieci

Węzeł sieci - definicja

Węzeł sieci to miejsce w sieci, z którego wychodzą wiązania sieci.

Każdy system posiada odpowiadającym mu węzeł sieci. Nie istnieje węzeł sieci, jeżeli nie leży na nim konkretny system.

Węzeł sieci bywa często utożsamiany z leżącym na nim systemem. Musimy jednak sobie zdawać sprawę, że węzeł sieci może pozostać bez zmian mimo wymiany systemu na nim leżącego.

Przykład 1.

Serce ludzkie leży na węźle sieci. Węzeł sieci pozostanie bez zmian, pomimo faktu transplantacji serca. Transplantacja serca zmodyfikuje natomiast jeden porządek w organizmie, gdyż serce dawcy nie spełnia wszystkich wymagań wobec systemu leżącego na tej konkretnej pozycji porządku. Aby porządek realizował swoją funkcjonalność podaje się leki zapobiegające odrzutom obcego organu.

Wiązania sieci

Wiązanie sieci - definicja

Wiązanie sieci to istniejące powiązanie między dwoma węzłami sieci.

Na każdym wiązaniu sieci musi leżeć co najmniej jedna relacja należąca do porządku nadrzędnego dla systemów zajmujących węzły powiązane tym wiązaniem. Na jednym wiązaniu może leżeć kilka relacji należących do odrębnych porządków lub jednego porządku.

Przykład 1.

Pomiędzy żoną, a mężem może istnieć relacja miłości, relacja przywiązania, relacja zobowiązania opieki, wszystkie należące do tego samego porządku małżeńskiego.

Leżące na wiązaniu relacje mogą być jednokierunkowe np. ksiądz wpływa na wiernych na kazaniu, bądź dwukierunkowe np. związek partnerski. Samo wiązanie nie informuje o kierunku oddziaływania.

O istnieniu wiązania sieci mówimy wówczas, gdy w parze systemów powiązanych tym wiązaniem co najmniej jeden system doświadcza zmiany, której źródłem jest drugi system z pary. Jeśli pomiędzy systemami nie można wskazać istnienia żadnego wpływu lub oddziaływania wówczas nie istnieje wiązanie, które łączy te systemy.

 Wagi wiązań

Waga wiązania - definicja

Wiązania sieci różnią się siłą/znaczeniem przenoszonego oddziaływania, nazywanej wagą wiązania.

W sytuacji konfliktu wiązania o wyższej wadze są dominujące. Waga wiązania nie jest jedynym czynnikiem decydującym w sytuacji konfliktu, gdyż wpływ będą miały pozycje systemów pozostających w konflikcie oraz systemy powiązane.

Przykład 1:

Pomiędzy rodzicami a nastolatkiem istnieje wiązanie. Wiązaniem o wyższej wadze może okazać się przynależność nastolatka do grupy rówieśniczej. Wiązanie nastolatka z członkami grupy ma w pewnym okresie jego życia wyższą wagę niż wiązanie z rodzicami. Przełoży się to na większy wpływ rówieśników na zachowania nastolatka niż wpływ rodziców. Rodzice mogą odnieść wrażenie, że stracili wpływ na nastolatka.

Przykład 2:

W przypadku konfliktu kierownika z podwładnym pozycja kierownika ma standardowo większy wpływ na przyjęte rozwiązanie, niż pozycja podwładnego. Sytuacja ulegnie zmianie, gdy pracownik posiada unikalne umiejętności i wiedzę oraz jest potrzebny firmie. W tym przypadku większy wpływ będzie miał system zajmujący niższą pozycję w porządku firmowym.

Ranga systemu dowiązanego

Wybrany system jest powiązany z innymi systemami wiązaniami o różnej wadze (sile przenoszonego oddziaływania). W zależności od sytuacji będzie się zmieniała ważność systemów dowiązanych. Ta ważność będzie współdecydowała w sytuacji konfliktu.

Ranga systemu dowiązanego – definicja

Ważność systemu dowiązanego, zależną od sytuacji, nazywamy rangą systemu dowiązanego. Ranga jest zmienna, gdyż jest zależna od sytuacji.

Przykład 1:

Wróćmy do naszego nastolatka. Wiemy już, że wiązanie z rówieśnikami ma w badanym okresie wyższą wagę niż wiązanie z rodzicami. W większości sytuacji rówieśnicy mają większy wpływ na zachowanie nastolatka niż rodzice. Jak zmniejszyć wpływ rówieśników na nastolatka? Czasem wystarczy odseparować nastolatka od grupy rówieśniczej, ukształtować tak sytuację, w której wiązanie z rówieśnikami nie będzie aktywne lub uczynić nadawcą przekazu kogoś o wysokiej randze np. idola nastolatków. Oczywiście przekaz musi być wiarygodny. Zauważmy, że idol nastolatek może mieć wysoką rangę w sytuacji wyboru muzyki lub ubrania (konkretne typy sytuacji), a mieć niską rangę w sytuacji wyboru kierunku studiów. Tutaj wysoką rangę będą mieć nauczyciele i doradcy zawodowi.

Znak wiązania

Być może o znaku wiązania możemy mówić tylko w przypadku rozpatrywania istot żywych, które ustosunkowują się do aktorów w świecie. Znak wiązania sprzyja pewnej konkretnej puli zachowań podejmowanych wobec systemu dowiązanego. Poniżej mamy zestaw znaków wiązań do szybkiego reagowania, występujący u człowieka:

1. (+) - jestem ZA, jestem przychylny, lubię to, szukam tego,
2. (-) - jestem PRZECIW, nie lubię tego, unikam tego,
3. (0) - jestem OBOJĘTNY prowadzi do wygaśnięcia wiązania,
4. (NIEPEWNOŚĆ) - nie mam wyrobionego zdania, muszę być ostrożny, występuje w miarę mocna nić wiązania.

W przypadku wiązań łączących człowieka z innymi systemami mówimy o tendencji wiązania. W różnych sytuacjach mogą występować różne znaki wiązań, ale jest jeden znak statystycznie najczęściej występujący.

Pętle sprzężeń zwrotnych

W sieci powiązań możemy wskazać pętle sprzężeń zwrotnych:

• Bezpośrednich, gdy zmiana w badanym systemie wywołuje zmianę w systemie dowiązanym, co powoduje zwrotnie zmianę w badanym systemie. Mamy do czynienia z zamkniętą przyczynową pętlą zmian.
• Pośrednich, gdy zmiana w badanym systemie uruchamia kolejne zmiany w łańcuchu i po kilku krokach wraca do badanego systemu, tu również mamy do czynienia z zamkniętą przyczynową pętlą zmian.

Pętle sprzężeń zwrotnych mogą być malejące, rosnące lub równoważące. Teoria Causal Loop Diagrams nie wyróżnia pętli malejących, co według mnie jest błędem, gdyż niepotrzebnie komplikuje teorię, przez co staje się ona nieintuicyjna dla umysłu.

W pętlach sprzężeń zwrotnych mogą występować zarówno wiązania wpływu jak i wiązania przepływu.

Rys. 1. Pętla sprzężenia zwrotnego

1. qOSTW - Sieć cz.1

Sieć

Powiedzieliśmy we wprowadzeniu, że w świetle qOSTW świat jest wielką siecią powiązanych oddziaływaniami systemów. W tym wykładzie zaznajomimy się bliżej z narzędziem qOSTW, które nazywam siecią. Sieć w qOSTW składa się z węzłów i wiązań. Sieć nie istnieje realnie, jest tylko wielowymiarową mapą odwzorowującą powiązania między obiektami ze świata realnego. I tak jak mapa informuje nas o konfiguracji obiektów w świecie rzeczywistym, dostarcza pewnych informacji o tych obiektach, tak sieć  - narzędzie qOSTW – informuje nas o wzajemnej konfiguracji systemów i oddziaływań.

Podstawowe twierdzenia o sieci

1. Nie istnieje obiekt, który nie byłby powiązany z jakimś innym obiektem.

2. Żadna reprezentacja obiektu w mózgu/umyśle nie jest w umyśle izolowana.

3. Każdy obiekt jest węzłem sieci powiązań z innymi obiektami.

4. Każda reprezentacja obiektu w umyśle jest węzłem sieci powiązań.

5. Obiekty do obiektów dowiązanych stoją na jakiejś pozycji.

Zastanawiałam się czy użyć tutaj słów: żaden, każdy, nie istnieje. Być może istnieje obiekt totalnie izolowany, a my o tym nie wiemy. W momencie, gdy obserwator dowiaduje się o istnieniu takiego obiektu zostaje nawiązana co najmniej jednostronna relacja pomiędzy obserwatorem, a odkrytym obiektem. Obiekt staje się źródłem zmiany w obserwatorze. Zatem zdecydowałam się użyć tych mocnych określeń, gdyż nikt nie jest w stanie udowodnić, że obiekt całkowicie izolowany istnieje.

Sieć - definicja

Twór wielowymiarowy złożony z węzłów i wiązań mapujący realne systemy i łączące je oddziaływania.

Rys1. Ogólny model sieci

Nie można odzwierciedlić całej sieci, gdyż jest to twór wielowymiarowy. Można natomiast odzwierciedlać sieć lokalnie w wybranych wymiarach.

Zależności między siecią, porządkami i systemami

Rys2. Porządek jako nakładka na podzbiór sieci

Porządki, o których szerzej napiszemy później, są nakładkami na podzbiorach sieci. Porządki łączą systemy leżące na węzłach sieci relacjami leżącymi na wiązaniach sieci.

Jeśli rozpatrujemy jakiś fragment sieci, musimy zdawać sobie sprawę, że na badanych węzłach leżą konkretne systemy oraz nałożone są pozycje porządków, w które dany system jest uwikłany, a na wiązaniach sieci nałożone są relacje tych porządków.

Każdy węzeł sieci jest zajmowany przez jeden i tylko jeden konkretny system. Na każdym węźle sieci może leżeć kilka pozycji porządków nadrzędnych dla leżącego na nim systemu. Na każdym wiązaniu sieci są nałożone relacje, które wiążą systemy, leżące na węzłach  połączonych tym wiązaniem. Na jednym wiązaniu sieci może leżeć kilka relacji, z których każda jest składową innego porządku, nadrzędnego dla systemu leżącego na węźle, z którego wiązanie wychodzi. Wszystkie relacje leżące na jednym wiązaniu nazywamy związkiem pomiędzy systemami leżącymi na węzłach powiązanych tym wiązaniem.

Aby łatwiej zrozumieć zależność pomiędzy siecią, porządkami i systemami użyjemy metafory.

Mamy trzy przeźroczyste płaszczyzny nałożone na siebie. Najniższa płaszczyzna to sieć z węzłami i wiązaniami, środkowa płaszczyzna zawiera porządki z ich pozycjami i relacjami. Najwyższa płaszczyzna zawiera systemy i oddziaływania pomiędzy nimi. Płaszczyzny są tak na siebie nałożone, że pozycje porządków i systemy leżą dokładnie nad węzłami sieci, natomiast oddziaływania i relacje porządków leżą dokładnie nad wiązaniami.

Nie istnieje węzeł sieci, jeżeli nie leży na nim jakiś system. Podobnie nie istnieje wiązanie sieci jeżeli nie leży na nim jakaś relacja przynależąca do jakiegoś porządku. Wiązanie powstaje równocześnie z pierwszą relacją, w której uwikłane są dwa systemy.

Badanie sieci odpowiada na pytanie: które systemy są ze sobą połączone. Badanie porządków odpowiada na pytanie jaką relacją te systemy są połączone. Badanie porządków odpowiada również na pytanie jakiego rodzaju systemy mogą zastąpić system leżący na konkretnej pozycji porządku bez szkody dla istniejącego porządku.

---

Proces badania sieci

qOSTW ma dostarczać pojęć i narzędzi do badania rzeczywistości. Sieć jest jednym z takich narzędzi. Sieć pozwala ustalić które obiekty (systemy w qOTSW) są ze sobą powiązane.

Aby znaleźć powiązane systemy należy:

• Wybrać konkretny system. Ponieważ każdy system jest węzłem sieci wybrany system będzie takim węzłem, a więc będą musiały istnieć systemy dowiązane wiązaniami.

• Ustalić wszystkie jego wiązania i systemy dowiązane. Warto skorzystać z pytań:
  • Co wpływa na nasz system kreując zmianę dotykającą nasz system.
  • Na co wpływa nasz system kreując w jakimś obszarze zmianę.
  • Jeśli usunęlibyśmy wybrany system to jaki system doświadczy zmiany?

Ponieważ na co dzień nie uświadamiamy sobie wielu powiązań, dlatego nie jest łatwo znaleźć systemy dowiązane i połączyć wiązaniami niepowiązane na pierwszy rzut oka systemy.

---

Porządek nadrzędny dla Systemu, to taki porządek, w którym dany system zajmuje jakąś pozycję.

PRZYKŁAD:

Mamy 3 systemy:
1. System Matka Anna
2. System Ojciec Marek (dla uproszczenia modelu Marek nie zamieszkuje z Anną i Tomkiem)
3. System Syn Tomek

Dla tych obiektów można:

(A) Na płaszczyźnie systemów i oddziaływań można zdefiniować wartości atrybutów systemu reprezentującego naszą Annę oraz jej funkcjonalność - czyli realizowane przez nią zmiany w środowisku. Można również określić oddziaływania np. w zakresie oddziaływań pomiędzy nią, a synem Tomkiem i ojcem Tomka Markiem (na istnienie oddziaływania wskazuje zmiana w odbiorcy oddziaływania).

• Wartości przykładowych atrybutów: kolor włosów (blond), języki (wartość atrybutu jest zbiorem: polski,niemiecki, angielski), charakter (wartość atrybutu jest zbiorem: ekstrawertyk, itd..).
• Przykładowa funkcjonalność: opieka nad synem (zbiór oddziaływań składowych).
• Przykładowe oddziaływanie: gotowanie obiadu (na to oddziaływanie wyższego rzędu składają się oddziaływania podstawowe np.: krojenie marchewki).

Nie zbadałam jeszcze pełnej zależności między funkcjonalnością a oddziaływaniami, obecnie skłaniam się, że pełna funkcjonalność systemu to zbiór jej wszystkich oddziaływań, ale wyróżniamy funkcjonalność ograniczoną do jakiegoś porządku nadrzędnego, np funkcjonalność w zakresie bycia matką.

(B)
Na płaszczyźnie porządków wyróżnimy jeden porządek, w który uwikłane są te trzy systemy: rodzina rozbita, funkcjonalnością tego porządku jest: wychowywanie syna Tomka.
Porządek ten zawiera 3 pozycje: matka, ojciec i syn.
Porządek ten zawiera 3 relacje: matka-ojciec, matka-syn, syn-ojciec - są to relacje dwustronne.
W porządku tym może zmienić się system na pozycji ojca, ojciec ginie, a Tomka adoptuje partner Anny Jan.

(C)
Na płaszczyźnie sieci widzimy 3 węzły i trzy wiązania - sieć to mapa wiązań, pomiędzy obiektami, które leżą na węzłach.

Spirala badania rzeczywistości zgodna z qOSTW

Poniżej przedstawimy włączenie qOSTW w badania konkretnego przypadku, ukażemy jej miejsce w zdobywaniu wiedzy o świecie. Dlaczego nazwałam to podejście spiralą badania?

W tej metodzie wychodzimy od poziomu konkretnego i do niego wracamy, korzystając po drodze z poziomu abstrakcyjnego i poziomu qOSTW.

Konkretne czynności badacza	Zadania realizujące krok spirali	Krok spirali
Wyodrębnienie z grupy wszystkich egzemplarzy podgrupy egzemplarzy zawierających interesujące nas atrybuty (np. wyizolowanie chorych o szczególnych objawach)	Zauważenie problemu (poziom konkretny)	Diagnoza na poziomie wiedzy
Zdefiniowanie klasy przez podanie atrybutów konstytutywnych  i nazwy klasy (Choroba X przejawiająca się zbiorem objawów M,N,T)	Umiejscowienie problemu, zanurzenie w wiedzy (poziom abstrakcyjny)
Zdefiniowanie podklasy na podstawie atrybutu wyróżniającego (Choroba X, mutacja genu AB)
Utworzenie matrycy qOSTW dla tego przypadku.	Identyfikacja porządków i kluczowych pozycji, relacji oraz systemów znaczących (poziom qOSTW)	Matryca qOSTW
Konkretyzacja qOSTW dla tego przypadku. Zmodyfikowany proces Y wynikający ze zmutowania składowej organizmu Z.  Co w języku qOSTW znaczy: modyfikacja systemu zajmującego pozycję znaczącą w  porządku, która wpłynęła na zmianę funkcjonalności tego porządku.	Identyfikacja zaburzeń w porządkach lub identyfikacja funkcjonalności porządków, produkowanych zmian i interesariuszy.	Analiza qOSTW
	Przetłumaczenie wyników analizy qOSTW na język i pojęcia dziedziny, do której należał badany problem	Diagnoza na poziomie wiedzy (abstrakcyjnym)
Wybór terapii i działań medycznych, dobór leków	Tworzenie strategii rozwiązania	Poziom abstrakcyjny
Objęcie uzgodnioną terapią chorych	Zastosowanie strategii	Poziom konkretny

Czym jest qOSTW i OSTW?

Wybrane fragmenty moich odpowiedzi na to pytanie zadawane mi przez innych.

1.

qOSTW traktuję jako drogę do celu: Ogólnej Strukturalnej Teorii Wszystkiego. Jest to cel olbrzymi i odległy, być może ja jestem w stanie zrealizować go tylko częściowo.

qOSTW traktuję również jako Strukturologię holistyczną, być może nową naukę, która dostarczy pojęć, pytań, narzędzi do holistycznego patrzenia na rzeczywistość. Wydaje mi się, że analiza systemowa, czy dynamika systemów będą poddziedzinami szczegółowymi tej nowej nauki. Może być również tak, że qOSTW będzie innym sposobem patrzenia na rzeczywistość - alternatywnym do obecnie uprawianych.

Ja robię to, co potrafię robić najlepiej dzięki umysłowi strukturalnemu i holistycznemu: spójną siatkę pojęć i definicji opisujących rzeczywistość na najwyższym poziomie abstrakcji.

qOSTW to jest jeden model, który się rozszerza . Docelowo: na wszystko będzie można patrzeć przez okulary qOSTW, patrzeć na świat jak na jedną wielką sieć systemów, w po której wiązaniach, w ramach relacji, przenosi się zmiana. Docelowo będzie to system pojęć, który jest wewnętrznie niesprzeczny, powiązany.

qOSTW - dostarcza aparat pojęciowy do holistycznego patrzenia na rzeczywistość i docelowo, być może za kilkadziesiąt lat, doprowadzi do powstania strukturalnej mapy rzeczywistości.

OSTW – to Ogólno Strukturalna Teoria Wszystkiego, albo Strukturalna mapa pojęć do holistycznego badania rzeczywistości, albo strukturalna mapa pytań. Każdą definicję OSTW, można zamienić na pytanie szczegółowe zadane w trakcie badania fragmentu rzeczywistości. Odpowiedź na to pytanie będzie budowała wiedzę naukową tego fragmentu rzeczywistości.

2.

Mamy naukę w dwóch wymiarach:

1. Gotowe wyniki naukowe. Wyniki te są potwierdzone zgodnie ze współczesną metodologią, nie zawsze poprawnie.
2. Proces tworzenie nauki, który składa się z kilku etapów, m.in.

•      obserwacja świata
•      uchwycenie jakiejś prawidłowości
•      ujęcie tej prawidłowości w język formalny definicji i twierdzeń
•      dowód tych twierdzeń różnymi metodami

Dostałam od losu umysł holistyczny, który patrzy całościowo. Ujmuję to, co widzę w definicje i twierdzenia, a życia mi nie starczy, by je udowodnić, to mogą zrobić inni.

Miałam wybór: uzyskać kilka wyników naukowych i je dowieść, albo stworzyć spójny system pojęć opisujących rzeczywistość na najwyższym poziomie abstrakcji. Wybrałam to drugie, gdyż to może zrobić tylko jeden człowiek. Uzupełniać i udowadniać mogą inni. Trzon qOSTW musi zrobić jeden umysł, holistyczny umysł.

3.

Holistyczny umysł jest potrzebny by stworzyć trzon qOSTW.
Nieholistyczny umysł, umiejący się przenosić po poziomach abstrakcji, jest w stanie zrozumieć qOSTW i jego doniosłość, oraz nauczyć się stosować qOSTW.

Ja stosuję qOSTW, bo to jest mój naturalny sposób funkcjonowania. Inni muszą nauczyć się go stosować. Inni będą uruchamiali qOSTW tak, jak aktywizują inne, wyuczone technologie umysłowe.

Ja uważam, że qOSTW będzie użytecznym narzędziem do strukturalnego i holistycznego badania rzeczywistości, przyspieszy zdobycie umiejętności i narzędzi do radzenia sobie ze złożonością. Ja to mam, bo to z czasem wykształciłam by sobie radzić. Inni muszą się tego nauczyć.

4.

Nauka bada świat po kawałku: ten kawałek, tamten kawałek. Nauka nie bada świata jako całości. Nie istnieje aparat pojęciowy do badania świata jako całości, w której na każdy fragment patrzymy jak na składnik sieci zależności - takie badanie przynosi nowe wglądy. qOSTW, ma w zamierzeniu, części tych pojęć dostarczyć.

Dlaczego tak jest? Naszym naturalnym stanem jest badanie konkretów: atomy, fotosynteza. Aby badać całość, trzeba wznieść się na taki poziom abstrakcji, aby wiele zjawisk, które nasz umysł wyszkolony na konkrecie ujmuje jako różne, widzieć jako należące do tej samej klasy. qOSTW wznosi się na najwyższy poziom abstrakcji, dlatego umożliwia badanie świata jako całości.

5.

Czym jest OSTW (cel, do którego prowadzi qOSTW) - w skrócie.

Wyobraź sobie, że patrzysz na szkielet świata, zdzierasz zewnętrzne opakowanie i widzisz strukturę, we wszystkich obszarach.

Znajdujesz pojęcia strukturalne, których jak "cegiełek" używasz do zbudowania strukturalnej mapy świata, po której myszką (bo w komputerze) jak palcem będziesz wodził i napotykał kolejne, różne elementy strukturalne.

Za tym samym elementem strukturalnym mapy w różnych obszarach rzeczywistości będą kryły się inne składniki realnego świata - ale będą miały ze sobą coś wspólnego - będą zawierały ten sam wzorzec - element strukturalny OSTW .

Mapa strukturalna lub teoria OSTW (nazwy używane zamiennie):

•     Dostarcza pytań, z których odpowiedzi budują naukową wiedzę dotyczącą danego fragmentu rzeczywistości.
•     Umożliwia holistyczne spojrzenie na rzeczywistość, takie z lotu ptaka. 

Dzięki qOSTW rzeczywistość jawi się jako jedność, z której wyodrębnione elementy tworzą wielką sieć. Elementy te są wyodrębniane przez swoją rolę w świecie. Wiązania sieci to oddziaływania pomiędzy tymi elementami. Po wiązaniach przenosi się w sieci zmiana.

Ukazanie fragmentu rzeczywistości za pomocą pojęć OSTW

Przykład wiodący: rodzina i firma

Rodzina

Będziemy rozpatrywali dwa systemy: rodzinę i firmę. Ukażemy je poprzez pryzmat teorii qOSTW. Energią podtrzymującą rodzinę są więzi rodzinne. Energią podtrzymującą firmę są pieniądze. Gdy zabraknie energii podtrzymującej system się rozpada.

Definicja rodziny jest obiektem idealnym. Klasy określające różne rodziny (pełna, niepełna, wielopokoleniowa) są obiektami idealnymi, dokładnie klasami.

Konkretna rodzina 2+3 jest systemem. Jej podsystemami są: kobieta (Anna) zajmująca pozycję matki, mężczyzna (Jan) zajmujący pozycję ojca, dwie dziewczynki (Ola i Kasia) zajmujące pozycję córek i jeden chłopiec (Michał) zajmujący pozycję syna. Rozdzieliłam dzieci na córki i synów ponieważ w kulturach indyjskiej bądź chińskiej są to różne pozycje wiążące się z różnymi przywilejami, obciążeniami i zobowiązaniami.

Zarówno normy prawne, społeczne oraz wewnętrzne uzgodnienia konstytuują ten system. W tej grupie osób pomiędzy każdą parą występują różne relacje. Część tych relacji przynależy do porządku rodziny, część z tych relacji np. między ojcem i matką przynależy do innych porządków. W naszej rodzinie oprócz porządku rodzinnego mężczyzna i kobieta będą uwikłani w dwa odrębne porządki: pary seksualnej i zawodowy. Porządek pary seksualnej jest przykładem porządku, który współistnieje pomiędzy systemami badanego porządku i może na niego wpływać. Jeżeli porządek pary seksualnej zostanie zaburzony, może to skutkować rozpadem rodziny.

W rodzinie może wśród dzieci wykreować się odrębny porządek hierarchiczny, w którym starsze lub silniejsze dziecko wykorzystuje słabsze. Młodsze dziecko może chorować w wyniku uwikłania w ten porządek, choroba dziecka może wpływać negatywnie na system rodzinny. Aby likwidacja systemu hierarchicznego uzdrowiła rodzinę może być potrzebne wypracowanie zdrowych relacji i reguł pomiędzy rodzeństwem, gdyż w sytuacji braku nowych wzorców osoby realizują stare nawyki.

Firma

Będziemy również badali system firma, dla uproszczenia będzie to sklep. Czworo ludzi będących podsystemami tego systemu nadrzędnego będzie zajmowało pozycje: właściciel sklepu (Anna), kierownik sklepu (Jan), sprzedawca 1 (Marek), sprzedawca 2 (Ela). Porządek konstytutywny jest wyznaczony przez obowiązki każdej pozycji oraz reguły postępowania pomiędzy pozycjami.

Zauważmy, że mogą zachodzić zmiany na pozycjach zajmowanych przez konkretne podsystemy (ludzie). Sklep może zostać sprzedany, wówczas nowy system zajmie pozycję właściciela. Kierownik może się zwolnić, wówczas jego miejsce może zająć sprzedawca 1, a firma zatrudni nową osobę na stanowisko sprzedawcy lub firma zatrudni nowego kierownika sklepu. Nowa osoba może bez zastrzeżeń przyjąć panujące reguły i kontynuować zastane relacje. Może również wpłynąć na zmianę reguł. Różne stany stabilne równowagi systemu sklep będą zależały od ilości zarabianych pieniędzy (ilości dostępnej energii w terminologii qOSTW). Wzrost sprzedaży i związany z tym wzrost dostępnej gotówki może skutkować zatrudnieniem nowego sprzedawcy: w terminologii qOSTW powstanie nowa pozycja w porządku konstytuującym system firma, którą zajmie nowy system. System firma ustabilizuje się wówczas w nowym stanie stabilnym na wyższym poziomie energetycznym. Spadek sprzedaży obniży ilość pieniędzy w systemie (ilość energii). Aby firma ustabilizowała się w nowym stanie stabilnym na niższym poziomie energetycznym konieczne będą zwolnienia. Może wystąpić sytuacja krytyczna zbyt niskiego poziomu energii, w której firma zarabia mniej niż potrzeba na pokrycie kosztów - energia spadła poniżej poziomu rozpadu. System rozpadnie się, chyba że ustabilizuje się na jakimś poziomie energetycznym dzięki stałemu dofinansowaniu (dostarczaniu brakującej energii z zewnątrz).

Zauważmy również, że każdy nowy stan stabilny może skutkować zmianami na poziomie konkretnych pozycji lub relacji.

Nowy stan stabilny może wpływać na atrybuty pozycji: może zmienić się wysokość pensji, wymiar zatrudnienia, zakres obowiązków.

System konstytutywny naszego sklepu ma określoną wielofunkcjonalność. Wśród jego funkcji możemy wyróżnić: dostarczanie określonych towarów społeczności lokalnej, miejsca pracy, płacenie podatków (utrzymywanie państwa), dostarczanie dochodu właścicielowi, rynek zbytu dla lokalnych producentów.

Zauważmy, że każda z tych funkcjonalności sytuuje nasz system sklep na jakiejś pozycji w nowym porządku nadrzędnym, gdyż każda z tych funkcjonalności jest przyczyną zmian w jakimś porządku nadrzędnym.

Zauważmy również, że każdy nowy stan stabilny naszego systemu sklep powoduje zmiany w zakresie funkcjonalności odczuwane przez porządek nadrzędny. Niższe dochody sklepu (stan stabilny na niższym poziomie energetycznym) przełożą się na niższe płace, niższe podatki, mniejsze zamówienia u lokalnych producentów.

Relacje wiążące nasz system sklep w porządkach nadrzędnych są dwukierunkowe, co spowoduje, że decyzje interesariuszy wymuszą zmiany w badanym systemie sklep. Państwo może zwiększyć podatki, pracownicy mogą negocjować wyższe pensje, właściciel może chcieć zarabiać więcej, społeczność lokalna może zacząć zaopatrywać się w hipermarkecie.

Rodzina a Firma

Przyjmijmy, że właściciel i kierownik sklepu są małżeństwem z naszego przykładu rodziny. Mamy tutaj do czynienia z dwoma systemami (osobami), które oba zajmują jakieś pozycje w dwóch porządkach nadrzędnych: porządku rodzinnym i porządku zawodowym. Dochodzi jeszcze porządek intymny (pary seksualnej). Zbiór wszystkich relacji ze wszystkich porządków nadrzędnych występujących pomiędzy tymi osobami buduje związek pomiędzy tymi osobami. Związek istnieje dopóty, dopóki istnieje choćby jedna relacja w jakimś porządku nadrzędnym. Kiedy związek seksualny i rodzina się rozpadną, pozostaną relacje zawodowe i relacja wynikająca z bycia rodzicami tych samych dzieci.

Gang

Pojawia się konieczność uwypuklenia znaczenia związku jako zbioru wszystkich relacji wiążących dwa systemy oraz konieczność rozpoznania wszystkich porządków nadrzędnych, w które uwikłany jest badany system. Uczynimy to na przykładzie przynależności dziecka do gangu. Dziecko (Michał) należy do lokalnego gangu, należy do porządku nadrzędnego, który konstytuuje gang. Rodzice chcą je wydostać spod wpływu gangu utrzymując je popołudniami w domu lub na kontrolowanych zajęciach dodatkowych. Nie uda im się to, dopóki nie rozerwą wszystkich relacji wiążących dziecko z członkami gangu. Dziecko może mieć partnera seksualnego w gangu, dziecko może chodzić do tej samej klasy, co członkowie gangu. Rodzice muszą rozpoznać wszystkie relacje i wszystkie porządki nadrzędne, które wiążą dziecko z członkami gangu. Wydaje się, że tutaj skutecznym rozwiązaniem byłaby przeprowadzka i zmiana szkoły i środowiska, które umożliwiłyby zerwanie wszystkich relacji.

Rodzina w ujęciu atrybutów

Popatrzmy na system rodziny poprzez jego atrybuty. Atrybutami rodziny będą m.in.: liczba dzieci, dwujęzyczność rodziny, poziom dochodów, miejsce zamieszkania, przynależność do klasy społecznej, obywatelstwo, religia.

Wartości tych atrybutów mogą ulegać zmianie: może urodzić się kolejne dziecko, rodzice mogą zmienić pracę i mogą wzrosnąć dochody, nastąpi przeprowadzka, może nawet dojść do konwersji w zakresie religi.

Wartości atrybutów mają wpływ na relacje systemu z otoczeniem. Liczba dzieci powiązana jest z wysokością ulg podatkowych i zasiłków na dzieci, nowa praca może skutkować otwarciem nowej gałęzi rozwoju oraz otworzyć dostęp do nowych porządków nadrzędnych np. umożliwić przynależność do jakiegoś klubu. Miejsce zamieszkania wiąże się z dostępem do nowych możliwości oraz utratą starych możliwości. Konwersja religijna wpłynie na zmianę w zobowiązaniach i normach religijnych.

Patrzenie na system z perspektywy wartości jego atrybutów wnosi nowe informacje i nowe przestrzenie badania systemu. Zmiana wartości atrybutów nie musi się wiązać ze zmianą w porządku konstytutywnym: w pozycjach lub w relacjach. Zmiana wartości atrybutów może wpłynąć na zmiany w porządkach nadrzędnych. Wyuczenie się kolejnego języka przez jeden z podsystemów rodzinnych (Jana) zwiększy liczbę dostępnych stanowisk. W qOSTW powiemy, że dla wartości atrybutu: trzyjęzyczność istnieje więcej klas skojarzonych z pozycjami różnych porządków zawodowych niż dla wartości atrybutu: dwujęzyczność. Zmiana miejsca zamieszkania umożliwi przy rejonizacji szkolnictwa wysłanie dzieci do lepszej szkoły – dzięki zmianie atrybutu miejsce zamieszkania otwarła się nowa możliwość – zajęcie przez system dziecko pozycji w systemie nadrzędnym, którym jest konkretna, lepsza szkoła.

Porządek rodzinny - badanie

Każdy porządek ma swoich interesariuszy. Porządek rodzinny służy:

• członkom rodziny poprzez zaspokajanie potrzeb,
• państwu poprzez wychowywanie i dostarczanie nowych obywateli i płatników podatków,
• nauczycielom, gdyż dzieci przyczyniają się do utrzymania ich miejsc pracy.

Składowe  porządku - stałe:

Pozycje: matka, ojciec, córka, córka, syn

Funkcjonalność: wychowanie dzieci, wzajemne wsparcie, podtrzymywanie więzi, wspólne gospodarstwo domowe, towarzystwo, poleganie na sobie

Relacje budujące związki pomiędzy członkami rodziny (przykładowe):

• rodzic-dziecko: opieka (jednostronna), przewodnictwo (jednostronna), miłość (dwustronna),
• mąż – żona: miłość (dwustronna), przywiązanie (dwustronna), dzielenie się (dwustronna), wsparcie (dwustronna), wspólne finansowanie gospodarstwa domowego, relacja seksualna (dwustronna), wspólne dotrzymywanie sobie towarzystwa,
• dziecko – dziecko: dwustronne: dzielenie się, przywiązanie, miłość, naśladowanie, współzawodnictwo

Składowe porządku - zmienne:

Systemy: Anna (matka), Jan (ojciec), Kasia (najstarsza córka), Ola (młodsza córka), Michał (najmłodszy syn)

Zauważmy, że nawet w rodzinie są to składowe zmienne, gdyż w wyniku rozwodu i ponownego zamążpójścia matki może zmienić się system zajmujący pozycję ojca.

Dominujące atrybuty systemów składowych: Anna (pedantka, narzekająca), Jan (bałaganiarz, stosujący obronę przez atak), Kasia (autystyczna), Ola (cechy przywódcze), Michał (łobuz)

Atrybuty dominujące systemów składowych będą kształtowały zachowania pomiędzy systemami składowymi, wpływały na relacje i porządek rodzinny.

Poszukajmy w naszym systemie rodziny pętli sprzężeń zwrotnych. Atrybuty pedantyzm i bałaganiarstwo są konfliktogenne. Bałaganiarstwo Jana uruchamia pętlę zwrotną: bałagan Jana powoduje narzekanie Anny , które przyczynia się do obrony przez atak Jana która powoduje narzekanie Anny itd…

Zobaczmy jak skutecznie można przerwać tę napędzającą się spiralę.

Narzekanie Anny jest jej sposobem uwalniania napięcia, w przypadku wstrzymywania się od narzekania odczuwany konflikt mógłby prowadzić do kumulacji się napięcia i w dalszej perspektywie do nerwicy. Obrona Jana poprzez atak chroni go przed zaniżaniem poczucia własnej wartości, którego przyczyną jest narzekanie Anny. Obniżone poczucie własnej wartości mogłoby mieć wpływ na rezygnację z wyzwań, co przełożyłoby się na obniżenie dochodów, co w dalszej konsekwencji obniżyłoby materialną pozycję rodziny.

Zastanówmy się, gdzie istnieje miejsce skutecznej interwencji w tej sytuacji.

Bałaganiarstwo i pedantyzm są elementami osobowości naturalnej, a więc trudno poddają się zmianom. Musimy poszukać innego miejsca interwencji. Bałaganiarstwo Jana jest w konflikcie z pedantyzmem Ani i wywołuje u niej narzekanie – może można coś zrobić, aby uniknąć narzekania bez kumulowania się napięcia u Ani.

• Jan może zrekompensować Ani jej dodatkowe sprzątanie spowodowane jego bałaganiarstwem, np. podejmie się przygotowywania kolacji.
• Jan może posiadać własny pokój, w którym może bałaganić, do którego nie wchodzi Ania.
• Możemy wyuczyć Jana zdrowego przyjmowania narzekania Ani. Wykształcenia takiej postawy, aby nie czuł się poniżany i nie musiał uruchamiać mechanizmów obronnych.
• Ania może rekompensować zaniżanie poczucia własnej wartości u Jana (spowodowane narzekaniem na jego bałaganiarstwo) poprzez podwyższanie jego poczucia własnej wartości w innych zakresach:  głośne podziwianie jego silnych stron i chwalenie wartościowych działań.

Sieć

Zobaczmy jak wygląda w naszym przykładzie sieć z nałożonymi porządkami. Mamy systemy powiązane wiązaniami:

Rys1.

Na węźle sieci zajmowanym przez Jana nałożone są m.in. pozycje z badanych porządków:

• Jan zajmuje pozycję kierownika w porządku zawodowym
• Jan zajmuje pozycję kochanka w porządku intymnym
• Jan zajmuje pozycję ojca w porządku rodzinnym
• Jan może zajmować jeszcze inne pozycje np. członka chóru, my te inne pozycje pomijamy.

Na węźle sieci zajmowanym przez Annę nałożone są pozycje:

• Anna zajmuje pozycję właściciela w porządku zawodowym
• Anna zajmuje pozycję kochanki w porządku intymnym
• Anna zajmuje pozycję matki w porządku rodzinnym

Na węźle zajmowanym przez Michała nałożone są pozycje:

• Michał zajmuje pozycję syna w porządku rodzinnym
• Michał zajmuje pozycję członka gangu w porządku konstytuującym gang
• Michał zajmuje pozycję najniższego w hierarchii w porządku hierarchicznym występującym wśród dzieci Jana i Anny

Skupimy się na wymienionych wyżej systemach i zajmowanych przez nie pozycjach.

Na wiązaniu łączącym systemy: Jana i Annę mamy nałożone co najmniej 3 grupy relacji z trzech różnych porządków, te relacje będą budowały związek pomiędzy nimi. Mamy następujące relacje:

• Relacje w porządku małżeńskim (m.in. intymna, pożądania, przywiązania, zobowiązania)
• Relacje wynikające z faktu bycia rodzicami tych samych dzieci w porządku rodzinnym
• Relacje wynikające z faktu bycia podwładnym (Jan) i przełożonym (Anna) w porządku zawodowym

Na wiązaniu łączącym systemy: Jana i Michała mamy nałożoną jedną grupę relacji:

• Relacje ojcowsko-synowskie

Zapoznajmy się z wagą wiązań i rangą systemów dowiązanych zależną od sytuacji. Waga wiązania pomiędzy Janem i jego synem Michałem jest większa niż między Michałem a jego rodzeństwem, stąd standardowo Michał nie wykonuje poleceń rodzeństwa, na które nie uzyskałby aprobaty ojca. Ale raz zdarzyła się sytuacja, że Ola kazała Michałowi ukraść pieniądze na lody. W tej sytuacji ranga Oli wzrosła w oczach Michała, gdyż wzmocniła ją nagroda uzyskana z podjętego zachowania - lody. Michał postąpił wbrew ojcu i ukradł pieniądze. Ranga ojca w tej sytuacji była niższa niż ranga Oli.

Przyjrzyjmy się teraz znakom wiązań. Wróćmy do naszej sytuacji z kradzieżą pieniędzy na lody. Jeżeli wiązanie Michała z Olą miałoby ujemny znak (Michał nie lubi jej z powodu jej rozkazywania) wówczas byłoby mniejsze prawdopodobieństwo kradzieży pieniędzy, a mogłaby się zdarzyć opcja, ze Michał poskarżył by ojcu na Olę.

Wiemy, że mamy dwa rodzaje wiązań dwukierunkowe i jednokierunkowe. W omawianym przez nas przykładzie większość wiązań jest dwukierunkowa, gdyż każdy z partnerów relacji ma wpływ na drugiego partnera. Relację jednostronną przewidujemy w przypadku relacji Michała z członkami gangu, Michał nie liczy się w gangu, tak że będąc pod jego wpływem nie ma żadnego wpływu na innych członków gangu. Michał w gangu nie jest systemem znaczącym.

Część wiązań w sieci tworzy pętle sprzężeń zwrotnych. Przykładem takiego sprzężenia zwrotnego mogłaby być sytuacja z lodami: Ola naciska na Michała, by ukradł pieniądze, Michał skarży się ojcu, Ojciec karzę Olę, Ola mści się na Michale, Michał skarży się ojcu.

Rys2.

Spróbujemy przybliżyć pojęcie sytuacji na omawianym przykładzie z lodami. Zakładamy, że mama Anna jest w sanatorium, więc wszelkie wiązania z nią są czasowo nieaktywne. W sytuacji nakłaniania Michała do kradzieży przez Olę aktywne są wiązania między Olą i Michałem oraz Michałem i ojcem, gdyż Michał ma okraść ojca. Ola nie wtajemniczyła w swój pomysł Kasi, więc wiązania z Kasią są nieaktywne. Ola obawia się ojca , więc również wiązanie między Olą i ojcem jest aktywne.

Rys3.

Zobaczmy jak wygląda pozycja Michała w sieci wobec obiektu jakim w sytuacji z lodami jest ojciec.

• Podmiotem pozycji jest Michał.
• Obiektem docelowym jest ojciec Jan.
• Zbiór relacji aktywnych w sytuacji z lodami wymieniliśmy wyżej.
• Aktywne relacje podmiotu i obiektu docelowego to relacje rodzica z dzieckiem, które skłaniają Michała do szanowania opinii ojca.
• Ranga Oli jest tutaj wyższa niż ojca, gdyż Ola obiecuje nagrodę – lody.
• Waga wiązania Michała z ojcem jest wyższa niż waga wiązania Oli z ojcem.
• Wiązanie Michała z Olą ma znak ujemny (nie lubi gdy mu rozkazuje), więc nie będzie on skłonny słuchać Oli.
• Zbiór przekonań Michała o ojcu w sprawie lodów obejmuje fakt, że ojciec uważa kradzież za zło i Michał może spodziewać się kary.
• W badanej sytuacji główną emocją Michała w stosunku do ojca jest strach.
• Skojarzone zachowania wynikające ze strachu: Michał unika Ojca.

Wydaje się, że pozycja wobec obiektu jako pojęcie jest mało użyteczna, gdyż nie pozwala przewidzieć jednoznacznie zachowania. W naszym przykładzie wydaję się, że Michał nie ukradnie pieniędzy. Zbadanie pozycji wobec obiektu ma jednak tę siłę, że pozwala nam głębiej zrozumieć sytuację i czynniki aktywne celem zaprojektowania skuteczniejszej interwencji w przyszłości.

Jak taka interwencja mogłaby wyglądać w omawianym przykładzie. Ojciec przewiduje, że dzieci mogą namawiać się nawzajem do kradzieży. Znając pozycję dziecka do siebie w sytuacji kradzieży oraz wszystkie czynniki aktywne w danej sytuacji mógłby podjąć działania profilaktyczne:

• W zakresie przekonań mógłby rozmawiać z dziećmi o tym, że kradzież jest złem, że nie jest akceptowana przez ludzi, że można wylądować w więzieniu za kradzież, że on jej nie akceptuje.
• W zakresie emocji mógłby wzbudzić w nich emocje negatywne w stosunku do kradzieży przybliżając im sytuację, gdy ktoś ich okrada.
• W zakresie zachowań, mógłby uczulić, że o potencjalnej kradzieży należy informować dorosłych.
• W zakresie wagi wiązań, mógłby dbać o relacje z dziećmi, by te wiązania były silne.
• W zakresie rangi, mógłby na przykładach uzmysłowić dzieciom, że sytuacyjna ranga danej osoby lub rzeczy jest tylko chwilowo duża i nie powinny brać jej pod uwagę. Mógłby nauczyć dzieci, by każdą z sytuacji rozszerzały o konsekwencje w przyszłości, co najczęściej osłabia rangę sytuacyjną.